projekt nadzieja
Zieleń drzewiasta gdańska
Program monitoring oraz ochrona przed wycinką drzew.
Na zieleń drzewiastą naszego miasta konieczne jest szerokie spojrzenie i traktowanie jej jako stałego, ważnego składnika krajobrazu, wymagającego perspektywicznego planowania i ciągłej troski. Bardzo pilną sprawą jest zmiana podejścia do przycinania drzew, tak aby nie narastało zubażanie potencjału zieleni miasta, którego odtwarzanie będzie procesem żmudnym i długotrwałym. Ażeby miasto i jej mieszkańcy sprawowały dobrą opiekę nad zielenią drzewiastą miasta i jej korzystnym rozwojem niezbędne wydaje się podjęcie następujących działań:
1 Inwentaryzacja zieleni drzewiastej, obejmująca całość terenów zurbanizowanych miasta, jako niezbędna podstawa do planowej gospodarki zielenią oraz opracowania koncepcji jej przyszłościowego ukształtowania. W inwentaryzacji należy uwzględnić: gatunek ewentualnie niższą jednostkę, zwłaszcza cenną odmianę, obwód pnia lub pierśnicę, wysokość, stan zdrowotny, obecność jemioły, lokalizację z uwzględnieniem warunków siedliskowych, uwagi odnośnie do ewentualnych, koniecznych zabiegów (cięcia, podpory, klamry, osłona, drenaż pod pniem), uwagi inne, np. o gniazdach, dziuplach, a także przewidywaną przyszłość okazu.
2 Wykonanie dynamicznej "mapy zieleni drzewiastej miasta" w oparciu o ww. inwentaryzację, umożliwiającą przestrzenne ujęcie tego elementu miejskiego krajobrazu oraz stale aktualizowaną, zgodnie z zachodzącymi przemianami i realizacją kształtowania zieleni.
3 Opracowanie projektowej koncepcji docelowego obrazu zieleni drzewiastej Gdańska, w porozumieniu z różnymi zainteresowanymi tym zagadnieniem jednostkami i po konsultacjach społecznych, z uwzględnieniem warunków klimatycznych, siedliskowych oraz potrzeb miasta, oczekiwań społecznych i lokalnych uwarunkowań poszczególnych rejonów Gdańska.
4 W koncepcji docelowego obrazu zieleni drzewiastej miasta niezbędne jest uwzględnienie m.in.: - powiązania przestrzennego, w miarę możliwości, zieleni drzewiastej terenów zabudowanych z drzewostanami lasów miejskich; - ciągów widokowych, które mają być zachowane i dlatego na ich przebiegu trzeba dobrać zieleń odpowiednio niskiego wzrostu; - utworzenia w wybranych rejonach pasów zadrzewień osłabiających sztormowe wiatry; - planowanych inwestycji (np. przebudowy tras komunikacyjnych), aby już kształtować zieleń pod kątem projektowanych przemian krajobrazu.
5 Opracowanie mapy docelowego, zaprojektowanego stanu zieleni drzewiastej terenów zurbanizowanych Gdańska, do którego będą dążyły prace przebudowujące i wzbogacające tę zieleń. Odrębną sygnaturą oznaczenie alei i okazów pomnikowych, drzew przeznaczonych na nieograniczony przez człowieka żywot, drzew do wymiany w bliższej lub dalszej perspektywie, miejsc do koniecznych nasadzeń (okazami wysokimi, średnimi lub niskimi).
6 Przygotowanie programu krótkoterminowego i długoterminowego działań zmierzających do realizacji projektu stworzenia optymalnego stanu zieleni drzewiastej miasta. Opracowanie szczegółowe dla poszczególnych dzielnic i ich części, z uwzględnieniem wykonanej inwentaryzacji oraz planu perspektywicznego, a także wszelkich uwarunkowań prawnych, społecznych (w tym poszanowania odczuć społeczeństwa) oraz dynamiki rozwijającego się miasta. Program musi uwzględniać przede wszystkim następujące zagadnienia: - ochrona, - nasadzenia, - pielęgnacja, - wycinka.
7 W planie pielęgnacji trzeba uwzględnić konieczne zabiegi: - zabezpieczenia młodych okazów przed zniszczeniem, - ochrony przed samochodami i zadeptywaniem ziemi wokół pnia, - zabezpieczenia warunków korzystnego nawodnienia, - zabezpieczenia przed innymi zagrożeniami, - ewentualne cięcia (z podziałem okazów na podlegające zabiegom przycinania: regularnie, sporadycznie, awaryjnie, nie podlegające im w ogóle).
8 Wstrzymanie w ogóle drastycznego przycinania drzew oraz ograniczenie poważniejszych cięć, które powinny być konsultowane z ekspertem spoza firmy wykonującej prace. Cięcia powinny być generalnie ograniczone do konarów i gałęzi jedynie suchych i wyraźnie zagrażających bezpieczeństwu ludzi. Poważnego ograniczenia wymaga też usuwanie jemioły występującej na drzewach. Drzewa całkowicie obumarłe mogą być bez ograniczeń ścięte (oprócz pomników przyrody, gdzie można wstrzymać się z wycinką, jeżeli drzewo nie zagraża bezpieczeństwu ludzi).
9 Przy zgłoszeniach od mieszkańców potrzeby usunięcia drzewa lub poważniejszego przycięcia, konieczne jest zasięgnięcie opinii niezależnego eksperta oraz opinii mieszkańców, innych niż zgłaszający, ewentualnie zainteresowanych danym przypadkiem służb (np. komunikacji).
10 Opracowanie procedury odbioru prac pielęgnacyjnych przy zieleni drzewiastej miasta, polegających na przycinaniu, aby nie dochodziło do przekraczania założonych ograniczeń.
11 Podjęcie uchwał obejmujących ochroną pomnikową wszystkie cenne aleje, grupy drzew oraz pojedyncze okazy drzew i krzewów Gdyni, wykazanych w inwentaryzacji zieleni drzewiastej miasta oraz zgłaszanych przez mieszkańców lub instytucje. Okazy powinny być typowane nie tylko w oparciu o pomnikowe rozmiary i zasłużony wiek, ale także inne względy, jak m.in. historyczne, krajobrazowe, okazy rzadkich odmian.
12 Zorganizowanie, drogą np. konkursu lub poprzez akcję propagandową w najbliżej położonej instytucji (szkoła, zakład pracy) lub domu mieszkalnym, stałych opiekunów dla poszczególnych pomników przyrody. Ich zadaniem byłoby śledzenie stanu okazów, zgłaszanie wszelkich zagrożeń i problemów, ewentualnie organizowanie środków na pielęgnację ochronną okazów oraz ich ubezpieczenie (por. punkt 19).
13 podjęcie stałego cyklu edukacyjno-propagandowego promującego wartość zieleni drzewiastej miasta wśród różnych grup wiekowych mieszkańców Gdyni (program dla szkół, dla zakładów pracy, dla dorosłych). Konkursy np. na opiekę nad drzewami w pobliżu domu, szkoły, zakładu pracy. Konkursy dla dzieci np. "Drzewo koło mojego domu (szkoły)", cykle zajęć kameralnych i plenerowych "Poznajemy drzewa i krzewy naszego miasta". Konkurs np. fotograficzny na portrety drzew Gdyni, z możliwością wyeksponowania prac na wystawie lub na stałe w Urzędzie Miasta. Włączenie do akcji prasy, np. cykle artykułów o drzewach. Konkurs na album - historie drzew od ich posadzenia w mieście przez kolejne lata życia, z obserwacjami przemian w ciągu sezonu wegetacyjnego oraz uwzględnieniem organizmów na nim bytujących (np. gniazdujące ptaki).
14.Zainicjowanie akcji fundowania drzew (alei) w mieście przez instytucje oraz osoby prywatne (sposób stosowany w szeregu miastach w Europie) oraz utrzymywania ich (pielęgnacji - nie mylić z przycinaniem). Uhonorowanie darczyńców tabliczkami lub (oraz) wpisem do kroniki miasta
15.Opracowanie zabezpieczeń dla nowo nasadzanych drzew - przed łamaniem, wysychaniem, uszkadzaniem przez parkujące samochody lub wydeptywaniem ziemi wokół pnia. Zabezpieczenia powinny dawać możliwość zastosowania ich po niezbędnym czasie eksploatacji na kolejnych dosadzanych w mieście okazach
16 Rozpatrzenie możliwości wykorzystania w nasadzeniach materiału znajdującego się w dawnych szkółkach drzew i krzewów w . Dotyczy to oczywiście jedynie okazów gatunków, które będą spełniały założenia przyjęte dla projektowanej zieleni miasta.
17 Podjęcie starań, przy konieczności usuwania drzew żywych, przeszkadzających w inwestycjach, o przesadzanie ich, jeżeli pozwala na to wiek okazów i możliwości techniczne. Miejsca nasadzenia muszą być dobrane zgodnie z założeniami planu rozwoju perspektywicznego zieleni miasta.
18 Inwentaryzacja terenów aktualnie niezagospodarowanych, na których spontanicznie rozwija się podrost samosiejek drzew i krzewów. Za kilka lat powstałe zadrzewienia mogą stanowić problem, zmuszając do drastycznej interwencji. Konieczne jest ustalenie możliwości prawnych ingerowania na takich parcelach (grunty firm, działki prywatne), zakresu działań wobec rozwijającej się samoistnie zieleni i kto ma ponosić koszty prowadzonych tam prac.
19 Rozpatrzenie możliwości ubezpieczenia drzew (zwłaszcza starszych, pomnikowych), na wypadek zdarzeń losowych ze szkodą dla ludzi i środków materialnych (domy, samochody). Środki na ubezpieczenie mogłyby pochodzić ze zbiórek społecznych - od firm lub grup ludzi opiekujących się danym pomnikiem.
dr Michał Buliński, botanik
